Murad Bey Konağı

Erdelân Eyaleti (Osmanlıca: ایالت اردلان Eyalet-i Erdelân; Farsça: ایالت اردلان / ولایت کردستان Eyâlet-i Ardelân / Velâyet-i Kordestân), tarihsel Zagros coğrafyasında, merkezi Senendec (Sınne) şehri olmak üzere bugünkü İran'ın Kürdistan, Kirmanşah ve güney Batı Azerbaycan topraklarını içine alan tarihi idari birimdir. Bölge, 12. yüzyılın sonlarından (1169) itibaren yerel Kürt Erdelan hanedanı tarafından yarı bağımsız bir emirlik olarak idare edilmiş; Osmanlı-Safevî mücadelesinde stratejik konumu dolayısıyla iki büyük imparatorluk arasında tampon bir idari hat oluşturmuştur. Osmanlı idari teşkilatında Erdelan, ilk olarak III. Murad devrinde 11 Mart 1582 tarihli fermanla Teymur Han'a "eyalet tarikiyle" tevcih edilmiş; 17. yüzyılda IV. Murad tarafından Han Ahmed Han'a beylerbeyilik hilati ve iki tuğ verilerek Osmanlı idaresine bağlanmak istenmiştir. Safevî Devleti'nin 1722'de Afgan istilasıyla fiilen çökmesi üzerine III. Ahmed devrinde Batı İran'a giren Osmanlı orduları, 10 Kasım 1723'te Senendec'i ele geçirmiş ve bölgeyi resmen Erdelân Eyaleti adıyla doğrudan Osmanlı taşra teşkilatına dâhil etmiştir. 1724 yılında Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde muhafaza edilen müstakil "Erdelân Eyaleti Mufassal Tapu Tahrir Defteri" tanzim edilmiş; eyalet Sınne (merkez), Mihriban, Ebruman (Evreman), Cevan-rûd, Pane (Bane), Sakız ve Afşar (Sarı Kurgan) olmak üzere yedi sancağa (liva) ve 1.239'dan fazla köye taksim edilmiştir. Osmanlı egemenliği 1727 Hemedan Antlaşması ile uluslararası alanda tescil edilmiş; ancak Nadir Şah'ın Batı İran karşı taarruzları sonrasında imzalanan 1732 Ahmed Paşa Antlaşması ile eyalet yeniden İran hâkimiyetine bırakılmıştır. İran cephesinde ise Erdelan, Safevîler devrinden itibaren devletin en muteber dört büyük sınır valiliğinden biri kabul edilmiş ve hükümdarlarına resmen Vali-yi Kürdistan (Kürdistan Valisi) unvanı verilmiştir. Bölgenin özerk idari statüsü, Kaçar Şahı Nasırüddin Şah'ın merkeziyetçilik politikaları çerçevesinde, son Erdelan valisi II. Emanullah Han'ın ölümünün ardından 1867 yılında yerel hanedanın tasfiye edilmesi ve Tahran'dan doğrudan bir Kaçar şehzadesinin vali atanmasıyla tamamen son bulmuştur.